bevolkingsgroei en krimp

Om de bevolking op peil te houden zijn bepaalde vruchtbaarheidscijfers nodig. In Europa liggen deze cijfers onder dat benodigde niveau. Dit betekent op termijn: tekorten op de arbeidsmarkt, meer vragen in de zorg, leegloop in de niet stedelijke gebieden en een speciale EU commissaris.

Groei bevolking valt stil

Amerikaanse deskundigen bogen zich over de wereldbevolkingscijfers en berichtten deze zomer in The Lancet dat de groei van de wereldbevolking de komende decennia zal stilvallen. Er wordt in 2064 een piek verwacht op 9,7 miljard mensen en dat cijfer zal rond de eeuwwisseling afnemen tot 8,8 miljard. Dat is nog altijd 1,2 miljard mensen meer dan de 7,6 miljard mensen die nu op de wereldbol rondlopen.

Alarmerende geboortecijfers voor Japan, Italië en China

De terugval van de bevolking heeft voor sommige landen grote gevolgen zoals Japan, Italië en China. Voor Japan wordt voorspeld dat er in 2100 nog maar 53 miljoen mensen zullen wonen. En Italië noteerde in 2019 de laagste geboortecijfers ooit. Vergeleken met 2018 daalde het geboortecijfers met 4,5 procent, dat gelijk staat met 19.000 minder geboortes. Hier zal in 2100 de bevolking zijn gehalveerd. Ook voor landen die bekend staan om hun groei zoals China wordt de komende jaren nog een groei verwacht, maar daarna een daling, tot 732 miljoen mensen in 2100, dat is een halvering.

Forse groei in Afrikaanse landen

Er wordt op lange termijn alleen een groei verwacht in Afrikaanse landen en in het Midden Oosten. De bevolking van Egypte zal groeien van 96,5 miljoen naar 199 miljoen. Vooral de landen onder de Sahara (vooral Nigeria wordt als groeiland genoemd) zullen fors groeien, er wordt een verdriedubbeling verwacht tot 3 miljard in 2100. Sommige landen krijgen er door immigratie ook flink wat mensen bij, zoals Groot-Brittannië dat zal groeien van 66 miljoen naar 71 miljoen mensen en de Verenigde Staten dat zal groeien van 325 miljoen naar 336 miljoen mensen.

Oorzaken bevolkingskrimp

De belangrijkste reden voor deze wereldwijde bevolkingskrimp is eenvoudig: gezinnen krijgen steeds minder kinderen. Dat mensen door een verbeterde gezondheidszorg steeds ouder worden, weegt daar niet tegenop. Andere factoren die meespelen zijn dat vrouwen steeds vaker deelnemen aan het arbeidsproces en toegang hebben tot anticonceptie.

Voorspelling geboortecijfers in Nederland en België

In Nederland is er ook sprake van krimp, maar minder extreem. Onze bevolking zal eerst stijgen van 17 miljoen nu tot 17,5 miljoen in 2033 en daarna afnemen tot 13,6 miljoen in 2100. Voor België zullen de cijfers iets toenemen, van nu 11,3 miljoen naar 13,5 miljoen. Ook in Luxemburg is er sprake van een kleine stijging, van 0,6 miljoen naar 0,7 miljoen.

Gevolgen minder geboortes

De wereldwijde bevolkingskrimp zal zorgen voor een vergrijzingsgolf en steeds minder mensen die aan het arbeidsproces zullen deelnemen. Om de geboortecijfers een halt toe te roepen zijn er gezinsstimulerende maatregelen per land. Maar uit onderzoek blijkt dat deze nationale maatregelen minder effect hebben dan werd aangenomen. Een andere oplossing is het toelaten van immigranten, dit vraagt dan om aanpassingen in het immigratiebeleid. Op Europees niveau is zelfs, nu de bevolkingskrimp en de vergrijzing ernstige vormen aanneemt, een speciale commissaris voor Demografie aangesteld bij de Europese Unie: Dubravka Suica. Zij zal onder andere onderzoeken in hoeverre de bevolkingskrimp een probleem wordt.

Minder geboortes door studeren en flexwerk

In Nederland werden in 2010 nog 184.000 kinderen geboren, dat nam af in 2018 tot 169.000. In 2010 kregen vrouwen nog gemiddeld 1,8 kinderen, in 2018 daalde dat cijfer tot 1,59 kinderen. Het krijgen van kinderen is meestal gekoppeld aan de economie. Is er sprake is van een economische crisis dan is er tijdens en na de recessie sprake van een daling in de geboortecijfers. Maar in 2018 was er sprake van een herstel in de economie en toch bleven de cijfers dalen. Deskundigen hebben hiervoor twee verklaringen: Meer twintigers volgen een hbo- of universitaire opleiding. Uit onderzoek weten we dat afgestudeerden minder kinderen krijgen dan mensen die na de middelbare school aan het werk gaan.
Daarnaast zijn er steeds meer flexwerkers op de markt gekomen en nam het aantal mensen met een vast arbeidscontract af. In 2010 had 25,9 procent van de vrouwen een flexibel contract, in 2018 was dat 32,3 procent. Vrouwelijke flexwerkers krijgen minder vaak een kind dan vrouwen met een vast contract of stellen de beslissing voor een kind uit. Reden daarvoor is het lagere inkomen en de (financiële) onzekerheid.

Om aan te geven hoe groot de invloed van deze ontwikkelingen precies zijn voerde het CBS een aantal berekeningen uit. Als het aantal studerende vrouwen in 2017 op hetzelfde niveau was geweest als in 2010 dan zouden er in 2018 425 extra baby’s zijn geboren. En als er evenveel vrouwen met een flexcontract zouden geweest, dan waren er 1668 extra baby’s geboren. In totaal gaat het dan om 2093 geboortes. Wel plaatst het CBS een kanttekening, het effect van flexwerken en studeren is met 0,021 kinderen per vrouw behoorlijk klein. Het effect is vooral zichtbaar bij vrouwen onder de 33 jaar en het is onbekend in hoeverre vrouwen het krijgen van kinderen uitstellen. Ook is niet onderzocht wat de invloed op geboortecijfers is van flexwerken onder mannen.

Bron: The Lancet en CBS

Hieronder overzicht bevolkingscijfers van diverse landen in de wereld x miljoen.

bevolkingsgroei en krimpbevolkingsgroei en krimp