microplastics in babyflessen

Baby’s die met plastic flesjes worden gevoed krijgen dagelijks miljoenen micro- en nanoplastics binnen, zo luidt de conclusie van een onderzoek van het Trinity College in Dublin. Wat klopt er van dit onderzoek en is er reden tot zorg in de babyflessenmarkt?

Wat zijn microplastics?

Microplastics zijn deeltjes van plastic die kleiner zijn dan 5 mm. De deeltjes komen in het afvalwater en daarna in het oppervlaktewater terecht en daarmee ook in de voedselketen. Het is helaas niet bekend bij welke hoeveelheden microplastics effecten hebben op het ecosysteem en onze gezondheid. De onderzoekers van het Trinity College in Dublin stellen dat door de hoge temperaturen, nodig voor het steriliseren van de flesjes, de afgifte van microplastic aanmerkelijk wordt verhoogd. Maar ook de bereiding van flessenmelk waarbij poedermelk met water in de fles wordt gemengd en omgeschud, levert extra veel minuscule deeltjes plastic op. Volwassenen krijgen tussen de 300 en 600 microplastics per dag binnen, bij babyflesjes ligt dat aantal aanmerkelijk hoger. Onbekend is wat de effecten van deze deeltjes op de gezondheid zijn. Daar is verder onderzoek voor nodig, stellen de onderzoekers.
Tot er meer onderzoek bekend is, adviseren deze wetenschappers melk niet in plastic flessen te verhitten en ook niet in de magnetron, maar daarbuiten op te warmen en pas na afkoeling in de fles te gieten. Ook wordt aangeraden om plastic flessen na sterilisatie drie keer om te spoelen om het aantal microplastics drastisch te verminderen.

Tips voor gebruik van de babyfles

In het algemeen geldt dat ouders moeten worden geadviseerd om de gebruiksaanwijzing te lezen. De flessen moeten worden verwarmd en worden schoongemaakt zoals door de fabrikant wordt aanbevolen. Flessen met scheurtjes en barsten mogen niet meer worden gebruikt. De flessen van Europese fabrikanten zijn doorgaans veilig vergeleken met internationale webshops. Er zijn natuurlijk ook alternatieven voor de plastic babyfles: roestvrij staal en glas.

We vroegen VeiligheidNL, de NEN en het RIVM om een reactie. Daaruit blijkt dat er geen aanwijzingen zijn van de schadelijke gevolgen en dat er nog veel meer onderzoek nodig is:

Standpunt van VeiligheidNL

Mieke Cotterink van VeiligheidNL antwoordt: ‘Wij hebben in opdracht van VWS in samenwerking met het RIVM enige tijd geleden de website Waarzitwatin.nl opgezet. Daar staat ook een pagina op over Babyflessen: waarzitwatin.nl/producten/babyflessen. Het RIVM is verantwoordelijk voor de inhoud van deze adviezen en het komt er kort gezegd op neer dat als de flessen aan de huidige wetgeving voldoen en volgens de gebruiksaanwijzing van de fabrikant gebruikt worden, dat de migratie van microplastics dermate klein is, dat er geen schadelijke effecten zijn voor de gezondheid. We weten echter ook uit eerdere situaties met bijvoorbeeld BPA, dat dit op basis van nieuw onderzoek en inzichten, op termijn aangepast kan worden als blijkt dat er toch kans is op mogelijk schadelijke effecten voor de gezondheid. Het is aan het RIVM om dit te beoordelen.’

Antwoord van de NEN

Hein Goeyens, consultant normalisatie bij de NEN: ‘We hebben dit onderwerp medio november tijdens de vergadering van de normcommissie besproken. Wat de gevolgen van deze nieuwsberichten zijn voor normalisatie in het algemeen en de eerder dit jaar gepubliceerde norm voor drinkgerei (EN 14350:2020) is nu nog lastig te zeggen. Vanuit de normcommissie is er contact met het RIVM om te bespreken in hoeverre zij bekend zijn met dit Ierse onderzoek en wat voor hen de waarde van dit onderzoek is. Wanneer ook zij bevestigen dat er daadwerkelijk sprake is van een gezondheidsrisico door de inname van microplastics als gevolg van het drinken uit een plastic drinkbeker of -fles, dan zullen wij namens Nederland dit onder de aandacht brengen bij de Europese normcommissie voor kinderartikelen en in het bijzonder de werkgroep die de EN 14350 heeft ontwikkeld.’

Reactie van dr. Susanne Waaijers-van der Loop, senior wetenschappelijk medewerker circulaire economie & plastics, RIVM

‘Mits babyflessen voldoen aan de huidige wetgeving én gebruikt worden volgens de gebruiksaanwijzing, zijn er nu geen aanwijzingen dat microplastics schadelijke gevolgen hebben voor de baby. De huidige kennis geeft namelijk onvoldoende inzicht in welke microplastics een baby binnenkrijgt, hoeveel in het lichaam achterblijft, en wat daar dan de gevolgen van zijn. Voor zwangere vrouwen en kinderen geldt dit overigens ook. Met andere woorden, het RIVM kan op basis van de huidige kennis nog geen risicobeoordeling doen voor de gezondheid, daarvoor is meer onderzoek nodig.
Het bestaan van de microplastics wordt overigens wel steeds evidenter. Nieuwe studies, zoals het artikel in Nature, tonen steeds duidelijker aan dat er microplastics vrijkomen uit plastics. Microplastics zijn heel erg divers: ze bestaan in veel verschillende materialen en vormen. Dit betekent dus ook dat niet alle microplastics hetzelfde worden opgenomen door het lichaam en dat diverse microplastics misschien verschillende (of geen) effecten hebben. Doordat microplastics zo uiteenlopen, bestaat er nog geen geharmoniseerde meetmethode, waardoor het nu lastig is studies te vergelijken. RIVM, universiteiten en andere kennisinstellingen werken op dit moment (internationaal) hard aan hoe we deze deeltjes juist kunnen meten, wat de precieze blootstelling en mogelijke effecten kunnen zijn. Zie ook een toelichting over microplastics op onze website: rivm.nl/microplastics.

Wat kunnen jonge ouders doen als zij microplastics willen vermijden? Er komen minder microplastics vrij van glazen babyflesjes, dus die zouden ouders kunnen gebruiken in plaats van plastic babyflessen. Volg bij gebruik van een glazen babyflesje wel de adviezen van experts als het consultatiebureau en de kraamverzorging op. Zij adviseren bijvoorbeeld hoe de glazen fles op de juiste manier gesteriliseerd kan worden. Het Voedingscentrum geeft tips hoe de melk het beste opgewarmd en gesteriliseerd kan worden.’

Wat vindt de markt?

Fabrikanten die we spraken verwijzen consumenten naar de ‘Waarzitwatin’ site, en het officiële document vanuit de World Association of Manufacturers of Bottles and Teats (WBT). Zij hebben een officieel statement gegeven, waarvan een gedeelte luidt:

‘We are aware of the various media reports on the recent Trinity College Dublin study, and would like to reassure our customers on the safety of infant feeding bottles. We note that while the Trinity College Dublin study reports finding microplastics, the authors do not claim that plastic is unsafe or presents a health risk. In an effort to examine the potential human health risks associated with exposure to microplastics in the environment, a recent WHO Report on Microplastics in drinking water was published in 2019 and concluded that no reliable information suggests it is a concern.
Another recent opinion from The German Federal Institute for Risk Assessment (BfR) dated June 2019 on microplastics facts, states that it cannot be assumed that plastic particles in food pose health risks for humans.
In an effort to manufacture and supply only the safest of infant feeding bottles, we constantly review the latest legislation and guidelines.’

Welke soorten plastic zijn er, waar staan al die codes voor?

Alle soorten plastic, dus ook plastic babyflessen zijn voorzien van een code, deze staat meestal onderaan de fles.  Er zijn vele soorten plastics in omloop. Hieronder zetten we deze met hun specifieke kenmerken op een rij:

ABS
ABS plastic staat voor acrylonitril-butadieen-styreen. Deze harde plasticsoort is bijna onbuigbaar en wordt verwerkt in bijvoorbeeld speelgoed en huishoudelijke apparatuur.

PE, HDPE en LDPE
PE staat voor polyetheen en wordt gebruikt in diverse producten. HDPE of PE-HD betekent een hoge dichtheid polyethyleen. Het is ondoorzichtig, dik en wordt verwerkt in shampooflessen, emmers, speelgoed en flessen vruchtensap. PE-LD of LDPE betekent een lage dichtheid polyethyleen en wordt gebruikt voor folie, boodschappentassen en knijpflessen.

PA
PA (polyamide) is een plasticsoort die wordt gebruikt voor het fabriceren van bijvoorbeeld babyflessen.

PC
Polycarbonaat of PC is sterk en doorzichtig en wordt gebruikt voor het maken van dvd’s, smartphones en drinkflessen. PC kan de hormoonverstorende stof bisfenol A (BPA) bevatten is daardoor zo goed als verdwenen in de babyflessenmarkt.

PES
Als vervanger voor PC wordt vaak PES (polyethersulfon) gebruikt. Het wordt bijvoorbeeld gebruikt voor babyflessen. Het materiaal kan goed tegen verhitting, is sterk en heeft een transparante honingkleur. Voor het fabriceren van PES wordt soms bisfenol S (BPS) gebruikt, een stof waarover nog niet veel bekend is. Verschillende Europese onderzoeken geven aan dat BPS waarschijnlijk ook schadelijke eigenschappen heeft.

PET 
PET of PETP staat voor polyethyleentereftalaat. Dit dunne en doorzichtige plastic wordt gebruikt om water- en frisdrankflessen van te maken. PET wordt gerecycled voor het maken van bijvoorbeeld textiel en fleece.

PLA
Polymelkzuur) of PLA kan biologisch worden afgebroken. Wordt gebruikt voor de verpakking van diverse voedingswaren.

PP
PP (polypropeen of polypropyleen) is hard en flexibel. Het wordt gebruikt voor babyflessen, meubelstukken, rietjes, onderdelen voor auto’s en jerrycans. Het is bestand tegen valpartijen en kan in de magnetron. Het materiaal is melkachtig wit, niet super transparant, er kan krasvorming optreden waardoor achtergebleven vuil en melk niet altijd makkelijk te verwijderen zijn. Deze flessen moeten na een paar maanden worden vervangen.

PS
PS staat voor polystyreen ofwel piepschuim. Het is licht van gewicht, isolerend en waterafstotend. Het dient als materiaal om in te verpakken en te isoleren.

PVC
PVC, ofwel polyvinylchloride is een plasticsoort dat wordt gebruikt om hout of beton te vervangen. Er worden ook zwembadjes, regenkleding, zacht speelgoed en poppen van PVC gemaakt.

PPSU
PPSU of polyfenylsulfon is een relatief nieuwe amberkleurige kunststof met bijzondere eigenschappen die ook voor babyflessen wordt gebruikt. Het is vrij van BPA, BPS, PVC en ftalaten. Het is heel hard en bestand tegen hoge temperaturen en steriliseren (het wordt ook gebruikt in lucht- en ruimtevaarttechniek en voor medische apparatuur), onbreekbaar, kan in de vaatwasser en neemt geen geur of kleurstoffen op. PPSU is wel duurder dan PP of PES flessen.

Welke stoffen kunnen aan plastics worden toegevoegd?

In sommige gevallen worden chemische stoffen aan plastics toegevoegd. Veel additieven zitten in het plastic vast, andere stoffen kunnen door het plastic bewegen en daardoor in aanraking komen met de huid of mond van bijvoorbeeld baby’s en kinderen. In welke mate dit gebeurt, hangt af van de zuurtegraad (vetgehalte) en de manier waarop een product wordt verhit. In dat geval moeten risicobeoordelingen en migratielimieten bepalen in hoeverre een product veilig is. Dit zijn de additieven die aan plastic kunnen worden toegevoegd:

  1. Weekmakers, om het plastic soepeler te maken.
  2. Blaasmiddelen om het plastic lichter te maken.
  3. Kleurstoffen, veel gebruikt bij speelgoed.
  4. UV stabilisatoren, om verkleuring te voorkomen en sterkte te behouden.
  5. Vlamvertragers in huishoudelijke apparaten.
  6. Biociden helpen schimmels en bacteriën te voorkomen.
  7. Oplosmiddelen tijdens de productie van plastics.

Bekijk meer achtergrondartikelen gepubliceerd in BabyWereld