In Nederland zijn sinds 2004 met het sperma van minstens 85 donoren veel meer kinderen verwekt dan wettelijk is toegestaan. Sommige van deze zogeheten ‘massadonoren’ hebben meer dan vijftig kinderen. Dit blijkt uit nieuwe informatie die beschikbaar is gekomen sinds de registratie van vruchtbaarheidsbehandelingen is verbeterd.
Wat is er aan de hand?
Staatssecretaris Vincent Karremans (VVD) heeft maandag in een brief aan de Tweede Kamer bevestigd dat vruchtbaarheidsklinieken jarenlang de regels hebben overtreden. Sinds een wetswijziging op 1 april is er meer inzicht in hoeveel behandelingen met donorzaad zijn uitgevoerd. Daardoor is nu duidelijk geworden dat er veel vaker fouten zijn gemaakt dan eerder werd gedacht. Voor donorkinderen is dit nieuws erg schokkend.
Waarom dit zo is gebeurd
Tot 2004 waren er nauwelijks regels voor spermadonaties, en klinieken waren niet verplicht om bij te houden hoeveel kinderen er met het zaad van een donor werden verwekt. In die tijd zijn naar schatting zo’n 40.000 kinderen geboren via donorzaad. Tussen 2004 en 2018 mocht het sperma van één donor maximaal leiden tot 25 kinderen. Sindsdien is de regel dat het zaad mag worden gebruikt voor maximaal twaalf verschillende gezinnen. Ondanks deze regels blijkt uit onderzoeken dat veel klinieken het zaad vaker gebruikten dan mocht. Door slechte administratie en de drang om mensen met een kinderwens te helpen, werd jarenlang niet gecontroleerd hoeveel kinderen er per donor kwamen.
Uit cijfers van het College Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting (Cdkb) blijkt dat er bijna 24.000 behandelingen zijn geweest, met in totaal 4.684 unieke donoren. Van 85 van hen – bijna 2% – is bekend dat ze meer dan 25 kinderen hebben. Eén donor heeft zelfs tussen de 100 en 125 kinderen.
Wie is verantwoordelijk?
Lange tijd werd vooral naar de donoren gekeken, alsof zij de regels omzeilden. Maar volgens Stichting Donorkind is dat beeld onjuist. ‘Het echte probleem ligt bij de artsen die de regels overtraden,’ zegt Ties van der Meer van de stichting. ‘Klinieken hebben ouders met een kinderwens niet de waarheid verteld. Vooral na 2004, toen anoniem doneren niet meer mocht, werd ons beloofd dat zulke misstanden niet meer zouden gebeuren. Helaas is dat niet waargemaakt.’
Hoe zit het nu?
De problemen speelden bij vrijwel alle vruchtbaarheidsklinieken in Nederland, aldus Van der Meer. En hoewel de regels inmiddels strenger zijn geworden, is er nog steeds bezorgdheid. Veel klinieken gebruiken tegenwoordig buitenlands sperma, waar de Nederlandse toezichthouder geen controle op heeft. Ook bij privé-donaties is geen toezicht. Een bekend voorbeeld is Jonathan Meijer, die vermoedelijk meer dan 500 kinderen heeft verwekt.
Nieuwe regels om herhaling te voorkomen
Om te zorgen dat het zaad van een donor niet te vaak wordt gebruikt, heeft iedere donor sinds kort een eigen donorcode. Die code kan aan maximaal twaalf gezinnen worden gekoppeld. Als er met succes een kind is verwekt, wordt die code afgesloten. Zo moet worden voorkomen dat er te veel kinderen ontstaan van één donor. Deze regel geldt ook als ouders graag een broertje of zusje willen van dezelfde donor.
Bron: Volkskrant.nl – Beeld: Pixaby.com
