wiegendood babywereld

Per jaar overlijden er nog steeds 20 tot 30 baby’s aan wiegendood. Bewustwording en het opvolgen van adviezen blijft nodig om toekomstige wiegendoodgevallen te voorkomen, meldt Ir. Floortje Kanits, PhD kandidaat en onderzoeker van de Wageningen University and Research en medeschrijver van dit boek.

Risicofactoren voor wiegendood

In 1987 adviseerde Prof. dr. Guus de Jonge baby’s niet op de buik te slapen te leggen. Dit leidde tot een daling van 200 gevallen per jaar naar 20 tot 30 gevallen tegenwoordig. Toch is buikligging nog steeds een belangrijke risicofactor, net zoals bedsharing. Hoe influencers afbeeldingen posten van onveilige slaapsituaties helpt ook niet mee. In het boek Wiegendood, Kennis en Praktijk (bestemd voor alle professionals die werken met baby’s en hun ouders) staan de nieuwste onderzoekscijfers, wordt beschreven hoe je wiegendood kunt voorkomen en wordt ingegaan op het preventieprogramma.

Wat zijn de belangrijkste wetenschappelijke conclusies van jullie boek?

‘Het is belangrijk dat in Nederland, maar ook internationaal, de neuzen dezelfde kant op staan voor de preventie van wiegendood en onderzoek ernaar. De definitie van ‘wiegendood’ is daarbij belangrijk. Wetenschappelijk gezien spreken we liever over Sudden Unexpected Death in Infancy (SUDI) maar omdat de term ‘wiegendood’ bij een breder publiek bekend is, gebruiken we deze term in de publieke communicatie. We beschrijven de wiegendood gevallen in Nederland vanaf de jaren 80, toen er nog jaarlijks rond de 200 kinderen overleden. Door de preventiemaatregelen in Nederland hebben we dat terug kunnen brengen naar 20 tot 30 gevallen per jaar. Dit is nog altijd het laagste aantal in de wereld!’
Om deze aantallen ook zo laag te houden, is het blijvend opvolgen van de adviezen voor veilig slapen des te belangrijker. In de laatste jaren zien we dat steeds minder baby’s altijd op de rug te slapen worden gelegd, en dus vaker op de zij of op de buik. Buikligging is nog steeds een erg belangrijke risicofactor voor wiegendood. Alle baby’s zouden in elke situatie in een veilige omgeving te slapen moeten worden gelegd: in rugligging, op een stevige ondergrond, zonder zachte voorwerpen en los beddengoed, zonder hoofdbedekking, zonder een kans op oververhitting en bij de ouders op de kamer, zonder dat het bed wordt gedeeld. Borstvoeding, indien mogelijk, en het gebruik van een fopspeen tijdens de slaap beschermen tegen wiegendood en moeten worden aanbevolen. Ouders moet het gebruik van tabak, alcohol en drugs tijdens de zwangerschap en na de geboorte blijvend worden afgeraden.’

Floortje Kanits

Ir. Floortje Kanits

wiegendood boek

Hoe zit het met de rol van social media?

‘Ouders gebruiken steeds vaker social media, en vooral Instagram. Er zijn aanwijzingen dat Instagram, door het veelvuldig onder de aandacht brengen van foto’s van baby’s, het verzorgingsgedrag van ouders van hun baby kan beïnvloeden. Deze afbeeldingen zijn vaak niet in overeenstemming met de Veilig Slapen-adviezen. Ander verzorgingsgedrag dat steeds populairder lijkt te worden is het gebruik van draagzakken- en doeken. Er zijn hiervan veel voordelen, maar wanneer een baby hierin slaapt kunnen er ook gevaren aan zitten. Daarnaast wordt de boodschap dat dragen de ouder-kindbinding bevorderd veelvuldig verspreid. Hiervoor is echter niet voldoende wetenschappelijk bewijs beschikbaar. Ook het samenslapen zou de ouder-kindhechting bevorderen, maar recent onderzoek toont aan dat het delen van het bed tijdens de eerste 6 maanden niet is geassocieerd met positieve of negatieve uitkomsten met betrekking tot gehechtheid tussen baby’s en (in dit geval) moeders, babygedrag, moederbinding of sensitief ouderschap (Bilgin & Wolke, 2022).’

Weet je iets meer over cijfers NL en de ons omringende landen?

‘Het aantal nieuwe SUDI gevallen per jaar leek toe te nemen in Nederland in 2019 en 2020, gelukkig lijkt uit de voorlopige cijfers over 2021 dat dit weer wat is afgenomen, tot hetzelfde niveau als in 2018. In buurlanden Duitsland en België liggen deze aantallen hoger, maar ook hier is een daling in aantallen te zien sinds de jaren 90. Wereldwijd liggen de laagste aantallen in Nederland voor zowel SIDS als SUDI, en ook voor het percentage SUDI van de totale post neonatale sterfte.’

Wat vind jij de grootste verbeterpunten als het gaat om voorlichting aan ouders?

‘Ik denk op de eerste plaats dat nog te veel mensen, zowel ouders als professionals, niet inzien dat nog jaarlijks minstens 2 baby’s per maand plotseling en onverwachts overlijden tijdens de slaap, en dat veilig slapen dus écht belangrijk is. Daarnaast denk ik dat de preventieadviezen beter aan kunnen sluiten bij de huidige maatschappij. Dat betekent dat het meer gericht zou kunnen zijn op sociale media en internet, maar ook op huidige trends zoals bijvoorbeeld een baby niet laten slapen in een babynestje.’

Wat zou naar jouw mening beter kunnen?

‘Ik hoor nog zo vaak om me heen ‘wiegendood is toch iets uit de tijd van onze opa en oma, dat komt toch helemaal niet meer voor?’, of ik zie een influencer op Instagram met ruim 17 duizend volgers een foto delen van haar prematuur geboren baby op zijn buik slapend want ‘al haar kinderen zijn echte buikslapers en ze volgt hierin vooral haar eigen gevoel’. Ik denk echt dat deze mensen niet weten dat wiegendood nog altijd voorkomt, en dat het risico erop zo’n 4,5 keer groter is voor baby’s die op de buik te slapen worden gelegd vergeleken met baby’s die op de rug slapen, en dit zelfs ruim 12 keer zo groot is bij prematuur geboren baby’s. We moeten er daarom over blijven praten, en ouders een goed geïnformeerde keuze kunnen laten maken over het verzorgingsgedrag van hun baby. Social media bieden ook kansen! Waarom zou een influencer met een baby niet juist foto’s kunnen plaatsen die wél voldoen aan de Veilig Slapen-adviezen, en aandacht hiervoor kunnen vragen?’

Kun je een paar adviezen noemen die in de loop der jaren zijn aangepast voor ouders?

‘Vroeger wisten we nog niet zo veel over de risico’s van de slaapomgeving van de baby op wiegendood. Al zijn er wel teksten gevonden van een Griekse arts, ongeveer geschreven in het jaar 100 na Christus, waarin wordt afgeraden om met een baby in bed te slapen omdat er een risico is dat de moeder per ongeluk op de baby gaat liggen. Ook werd gebruikt gemaakt van een zogenaamde ‘arcutio’, en soort stellage om de baby heen waardoor het lastiger was om op de baby te gaan liggen. Door onderzoek weten we dat het grote bed veel risico’s met zich meebrengt. Zo liggen er kussens, dekens, en andere personen waar de baby met het gezicht in of tegenaan kan komen te liggen. Ook is het matras veel te zacht, waardoor de baby in ademnood kan komen. Hierdoor is het advies gegeven om niet met een baby een slaapoppervlak te delen. We weten ook dat het geven van borstvoeding juist beschermend werkt voor wiegendood, en dat wordt bevorderd door in de buurt van je baby te slapen. Het advies is daarom explicieter gemaakt naar het te slapen leggen van de baby in een eigen bedje, maar wel in de slaapkamer van de ouders, bijvoorbeeld een aanklikbedje (co-sleeper).’

Welke producten kunnen een bedreiging zijn voor veilig slapen

‘Het meest veilige beddengoed is een slaapzak, eventueel met een strak ingestopt lakentje of dekentje. Verder zou het bedje dus helemaal leeg moeten zijn! Dat betekent dat eigenlijk alle producten die toegevoegd worden aan een bedje, of waar een baby in/op te slapen gelegd wordt, niet voldoen aan de adviezen van veilig slapen. Voorbeelden hiervan zijn knuffels, babynestjes, zachte bumpers aan de rand van het bedje, dekbedden, (warmte)kussentjes, positioners. Ook is het van belang dat de baby op een hard matrasje slaapt, dus niet in een zogenaamde babyhangmat, op een kussen of in een nestje.’

De Vereniging Ouders van Wiegendoodkinderen heeft het initiatief genomen tot het herschrijven van dit boek, het fonds DUS-I van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft financieel bijgedragen.

Lees meer achtergrondartikelen