Beweegadvies voor kinderen

Vrijheid, blijheid, dat zeggen we om aan te geven dat het prettig is om vrij te zijn in doen en laten. Drie publicaties maken duidelijk dat deze volkswijsheid gevoeglijk aangevuld mag worden met het woord gezondheid.

Zorg voor vrijheid

In 2008 werd het rapport Zorg voor vrijheid: terugdringen van vrijheidsbeperkende maatregelen kàn en moet gepubliceerd door de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Hierbij een citaat, met enkele wijzigingen in tekst en zinsvolgorde om de inhoud beter te laten aansluiten voor (aanstaande) ouders:

‘Vrijheidsbeperkingen worden vaker toegepast dan noodzakelijk is. Met name fysieke beperkingen worden vaak toegepast bij baby’s en jonge kinderen. De inspectie wil het aantal vrijheidsbeperkende maatregelen terugdringen. Vrijheidsbeperkingen zijn namelijk niet zonder risico. Ze kunnen leiden tot lichamelijke maar ook psychische schade. Nederland loopt achter bij andere westerse landen: steeds vaker zijn fixatiemiddelen bij wet verboden. Het blijkt heel goed mogelijk om het gebruik van fixatiemiddelen verantwoord af te bouwen en te vervangen door minder ingrijpende maatregelen. Dit geldt ook voor andere vrijheidsbeperkende middelen.
Waarom is het aantal vrijheidsbeperkingen nog zo hoog? Een van de redenen is dat de betrokkenen zich onvoldoende bewust zijn dat hun handelen vrijheidsbeperkend is. Het bewustzijn over welke maatregelen vrijheidsbeperkend zijn en welke risico’s en consequenties deze hebben voor kinderen is onvoldoende aanwezig. Sommige maatregelen zijn zo ingeburgerd of worden al zo lang bij kinderen toegepast, dat men niet meer nadenkt over alternatieven.’

In de originele tekst was sprake van mensen met dementie en verstandelijk gehandicapten in plaats van baby’s en jonge kinderen en van medewerkers van zorginstellingen in plaats van betrokkenen. Maar de essentie blijft hetzelfde: vrijheidsbeperking is niet gezond en wordt nog te vaak toegepast, terwijl dat lang niet altijd nodig is.

Terugdringen vrijheidsbeperkende maatregelen

Dat spreekt ook uit een recentere publicatie: Factsheet Terugdringen vrijheidsbeperkende maatregelen van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd uit 2019. Dit gaat over oudere kinderen in instellingen van jeugdzorg. Vrijheidsbeperkende maatregelen voor oudere kinderen zijn weliswaar anders dan voor baby’s en peuters, maar ook hier geldt dat het beter is om vrijheid niet te beperken als er geen hele goede reden voor is.

Beweegadvies voor kinderen tot en met 4 jaar

Ook baby’s en jonge kinderen worden tegenwoordig veel te veel in hun vrijheid beperkt. Ja, ook bij hen kan langdurige fixatie leiden tot zowel lichamelijke als psychische schade. Omdat zij nog in ontwikkeling zijn, kan dit hun hele leven invloed hebben. De Gezondheidsraad publiceerde in 2022 het Beweegadvies voor kinderen tot en met 4 jaar. Daarin wordt onder andere geadviseerd om kinderen geen lange periodes stil te laten zitten en lichamelijke activiteit bij kinderen vanaf de geboorte te stimuleren. Desondanks worden vrijheidsbeperkende middelen zoals wipstoeltjes nog steeds aanbevolen als nuttig, noodzakelijk en om langdurig te gebruiken.

Denk vrijheid, denk box

Uiteraard moeten baby’s en jonge kinderen voor hun eigen veiligheid beschermd worden tegen gevaar. Soms is fixatie echt nodig, zoals bij een autostoeltje. Maar bescherming hoeft lang niet altijd tot ongezonde vrijheidsbeperking te leiden. Denk bijvoorbeeld ‘box’ in plaats van ‘wipstoel’, ‘babystoel voor aan tafel’ of andere babyzitjes voor op de grond. Gebruik in de kinderwagen de bumper bar in plaats van de verplicht aanwezige gordel, zolang het kind rustig blijft zitten. Ik raad ouders aan: vervoer een kind de eerste 4 maanden alleen met de auto als het echt nodig is en leg een baby tot 9 maanden buiten de auto altijd plat. Voor vrije, blije en vooral gezonde kinderen.

Bronnen

IGZ, 2008. Zorg voor vrijheid: terugdringen van vrijheidsbeperkende maatregelen kàn en moet. Rapport van de inspectie voor de gezondheidszorg o.l.v. G. van der Wal. Den Haag, IGZ, november 2008.
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, 2019. Factsheet Terugdringen vrijheidsbeperkende maatregelen. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, juni 2019.
Gezondheidsraad, 2022. Beweegadvies voor kinderen tot en met vier jaar. Aan de minister voor Langdurige Zorg en Sport Nr. 2022/07, Den Haag, 22 februari 2022.

Lees meer columns