Ontwerpers van kinderwagens houden rekening met de wensen van moderne, mobiele ouders. Maar er wordt helaas onvoldoende stilgestaan bij de bewegingsvrijheid voor baby’s, het vrij kunnen ademen en de effecten van trillingen, met nadelige gevolgen voor de baby. Brecht Daams vertelt je er alles over.
Iemand die zich hier al jarenlang sterk voor maakt is ergonoom Brecht Daams, bekend van de columns die ze al 20 jaar voor BabyWereld schrijft. Ze heeft enorm veel kennis over productergonomie met betrekking tot baby’s en zit ook in de Nederlandse normcommissie voor kinderproducten en de Europese normcommissie voor kinderwagens. Want, zo zegt ze: ‘Ik maak me ernstig zorgen over de effecten op de gezondheid van kinderen. Er moet echt wat gebeuren.’
Te kleine of helemaal geen kinderwagenbak
Laten we met het goede nieuws beginnen: volgens Brecht zijn de rugleuningen van kinderwagens steeds vaker goed verstelbaar. Dat is natuurlijk geweldig voor als een kindje wil slapen. ‘Een punt van grote zorg is dat baby’s tegenwoordig minder vaak in een kinderwagenbak worden vervoerd, of deze zijn te klein’, begint Brecht. ‘Terwijl een kinderwagen met bak juist echt de beste manier is om een baby de eerste negen maanden te vervoeren. Is de bak te klein, dan groeien baby’s daar te snel uit. De volgende stap is dan een wandelwagenzitje waarin kinderen moeten zitten. Maar dat kunnen baby’s tot ongeveer negen maanden nog helemaal niet, dus wordt dat zitje gekanteld.’
‘Langere tijd in zo’n gekantelde houding zitten, is erg ongezond’ vervolgt Brecht. ‘In deze positie worden de rugspieren van een kind gedwongen te ontspannen. Dit belemmert de ontwikkeling van de rug en de hersenen, ook bij oudere kinderen. Zit een kindje op de arm van de ouders of ligt het horizontaal, dan blijven de rugspieren wel actief en dat is goed voor de ontwikkeling. In de gekantelde zithouding is er daarnaast meer kans dat de ademhaling van het kind belemmerd wordt, waardoor het zuurstoftekort kan krijgen, met alle gevolgen van dien. Dit geldt vooral voor de eerste maanden. Diverse onderzoeken tonen aan dat de motorische ontwikkeling van kinderen sinds een aantal jaar achteruit holt en de populariteit van de gekantelde zithouding is daarvoor mede een mogelijke verklaring.’ geeft Brecht aan.
Waarom geen norm voor minimale afmetingen kinderwagenbak?
Kinderwagens worden steeds compacter, kunnen tot klein worden opgevouwen, soms zelfs met één druk op de knop volledig automatisch. ‘Dat is allemaal wat ouders graag willen en daar spelen fabrikanten goed op in. Maar ondertussen zijn kinderwagenbakken zo klein geworden dat kinderen er nauwelijks meer in passen’, merkt Brecht op. Wat zegt de norm hierover? In de Europese norm voor kinderwagens (EN 1888) staat het volgende:
- Een kinderwagenbak met een lengte tot 80 cm moet in het midden minimaal 15 cm hoog zijn.
- Een bak langer dan 80 cm moet in het midden minimaal 18 cm hoog zijn.
Er is dus geen minimale of maximale lengte en er worden geen eisen gesteld aan de breedte van de kinderwagenbak. ‘Dat vind ik vreemd en zorgwekkend’, geeft Brecht aan. ‘Er zijn kinderwagenbakken op de markt van 75 cm lang en 32 cm breed en zelfs van 25 cm breed. Hier kan een baby toch nooit ontspannen in liggen?’
Voordelen van een ruime kinderwagenbak
Ze vervolgt: ‘Terwijl een grotere kinderwagenbak veel voordelen biedt: kinderen kunnen er goed in liggen, groeien er niet te snel uit en hebben voldoende ruimte om lekker te bewegen. Het is belangrijk om kinderen zo lang mogelijk te laten liggen tot het moment dat ze zelf kunnen gaan zitten en ook echt goed kunnen zitten, dat is ongeveer met 9 maanden.’ De ideale binnenmaten van een kinderwagenbak zijn volgens Brecht minstens 83 cm lang en liefst 57 cm breed, maar die breedte is wel èrg onpraktisch. 45 tot 52 cm breed zou ook goed zijn, waarbij geldt: hoe breder, hoe beter!
Probleem van fixatie van kinderen in (auto)stoeltjes
En dan is er het probleem van fixatie. Kinderen worden tegenwoordig voortdurend in stoeltjes vastgezet. Brecht: ‘Er zijn zoveel stoelachtige constructies: om kinderen die nog niet kunnen zitten toch te laten zitten, babystoeltjes voor op de hoge kinderstoel, wipstoelen, autostoelen etc. Het vastzetten van kinderen is gewoon heel erg slecht voor zowel de fysieke ontwikkeling als voor de ontwikkeling van de hersenen. Kinderen leren steeds later zitten en lopen. Het rechtop laten zitten van kinderen met de benen recht naar voren heeft daarnaast ook een zeer nadelig effect op de ontwikkeling van de ruggenwervels, die scheef belast worden.’
Ontwikkeling van hersenen door beweging
‘Wat veel mensen niet weten, is dat de ontwikkeling van hersenen van kleine kinderen wordt gestimuleerd door beweging. Als een kind niet goed kan bewegen dan belemmer je ook de ontwikkeling van hun hersenen. Ik vermoed dat het ook invloed heeft op de ontwikkeling van het zicht. Als je naar een voorwerp kijkt moet de lens van je oog zich scherpstellen en tegelijkertijd moeten beiden ogen gecoördineerd naar hetzelfde punt kijken. Baby’s moeten de relatie tussen dat scherpstellen en het richten van beide ogen leren. Na zes maanden ligt deze relatie vast en kan dat niet meer veranderd worden. In een stoeltje is de mogelijkheid het zicht te oefenen beperkt, want het kind kan alleen maar naar het plafond of naar de eigen handen kijken, meer niet.’
Effecten van trillingen op de allerkleinsten
En dan is er nog het effect van trillingen op de kleine kinderlijfjes. ‘Er zijn veel wettelijke normen over wat volwassenen aan trillingen mogen hebben, bijvoorbeeld in arbeidssituaties, maar voor baby’s is niets geregeld. Terwijl baby’s ook aan trillingen worden blootgesteld, in de auto, kinderwagen of buggy’, meldt Brecht. Kinderwagens hebben weinig tot geen vering meer. Verder blijkt dat kinderen in een autostoeltje met Isofix aan meer trillingen worden blootgesteld dan kinderen in een autostoeltje dat met een gordel is bevestigd. Wat doet dat met de ontwikkeling van baby’s?’ Om dit in kaart te brengen doet Brecht Daams momenteel onderzoek naar de trillingen die kinderen ervaren in kinderwagens en bakfietsen. ’Volwassenen kunnen door te veel vibraties verschillende klachten krijgen zoals hoofdpijn, buikpijn, scheelzien, slaapproblemen, nierproblemen, depressies… Maar bij een baby kun je dit moeilijk opmerken. Bij een volgende blootstelling kunnen de klachten verergeren. Daarom zijn de wetten voor volwassenen zo streng. En baby’s zijn gevoeliger voor trillingen dan volwassenen. Daarom is het verstandig om baby’s zo min mogelijk aan trillingen bloot te stellen.’
Ademhalingsproblemen en zuurstoftekort
Behalve problemen vanwege fixatie bestaat bij het vervoer van jonge baby’s in een gekantelde zithouding zoals in een autostoel kans op zuurstoftekort. ‘Baby’s en kinderen hebben een relatief groot achterhoofd. Als ze vlak liggen op een horizontaal oppervlak kunnen ze goed ademen. Maar hoe meer je de rugleuning overeind zet, hoe meer het hoofd door het gewicht naar voren zakt en dan kan de ademweg worden dichtgedrukt. Dat gebeurt makkelijker bij kinderen dan bij volwassenen omdat hun anatomie anders is: een baby heeft nog geen gebit, de tong vult de hele mondholte, de onderkaak zit nog niet vast aan de schedel. Er zijn autostoeltjes waarin het hoofd van de baby extra naar voren geduwd wordt, dat is echt verkeerd.’
Ze vervolgt: ‘Als volwassenen ademnood krijgen, lopen ze blauw aan en vallen flauw. Bij kleine kinderen werkt dit anders. De hersenen gaan langzamer werken, liggen even stil. Uit onderzoek blijkt dat elk zuurstoftekort, hoe klein ook, effect kan hebben op de ontwikkeling. Kinderen met een gezondheidsprobleem hebben meer kans op zuurstoftekort. Ik zie dat enkele fabrikanten hier nu heel bewust mee bezig zijn, dat is een gunstige ontwikkeling. Maar let op: aanpassingen in het ontwerp van autostoeltjes om dit te verbeteren kunnen juist leiden tot verergering van het probleem. Het is daarom heel belangrijk professioneel advies in te winnen en eventuele oplossingen altijd in de praktijk te testen.’
De ideale kinderwagen volgens ergonoom Brecht Daams heeft onder andere de volgende eigenschappen:
- Een ruime kinderwagenbak, minimaal 83 cm lang en zo breed mogelijk voor optimale bewegingsvrijheid.
- Een goede vering in het frame en niet alleen op de wielen.
- Een brede kinderwagenzit met ondiepe zitting.
- Grote wielen met luchtbanden.
- Duidelijke instructies over goede houdingen: tot 9 maanden altijd liggend, daarna rechtop zittend met de onderbenen naar beneden of slapend: naar achteren geleund of horizontaal. En in promotie-uitingen deze houdingen ook tonen.
Meer informatie? Lees het boek: ‘Geef je baby de ruimte! en andere tips voor babyproducten’ door Brecht Daams neem contact op met [email protected]
