Veilig slapen blijft actueel. Terwijl ouders via steeds meer kanalen informatie krijgen, verschijnen er ook voortdurend nieuwe slaapproducten. BabyWereld spreekt Mieke Cotterink – expert kinderveiligheid bij VeiligheidNL – over de belangrijkste adviezen, innovaties en de verantwoordelijkheid van de babymarkt.

Voor Cotterink vat één uitspraak veel samen als het om veilig slapen gaat: ‘Less is more; een veilige slaapomgeving hoeft niet ingewikkeld te zijn. Een eenvoudig bedje, een stevig en vlak matras en geen zachte materialen rondom de baby. Meer is eigenlijk niet nodig.’

Mieke Cotterink is expert kinderveiligheid bij VeiligheidNL, kenniscentrum voor letselpreventie. Ze onderzoekt (ernstige) ongevallen bij jonge kinderen en vertaalt deze kennis naar praktische adviezen voor ouders en professionals. Als lid van de Europese Child Safety-werkgroep adviseert ze over veiligheidsnormen voor baby- en kinderproducten. Daarnaast is Mieke vast jurylid van de Baby Innovation Award verkiezing en treedt ze regelmatig op als deskundige in de media. Ook is ze een belangrijke vraagbaak voor professionals in de kraam- en jeugdgezondheidszorg en kinderopvang.

Waarom blijft veilig slapen zo’n belangrijk onderwerp?

‘Omdat wiegendood helaas nog steeds voorkomt’, vertelt Cotterink. ‘Sinds de jaren tachtig is er enorm veel bereikt en is het aantal gevallen sterk gedaald. Maar het komt nog steeds voor en het is de grootste nachtmerrie die je als ouder kunt meemaken.’ Juist nu is aandacht volgens haar belangrijk. Ouders krijgen adviezen van de kraamzorg en het consultatiebureau, maar ook van familie, vrienden, social media en AI. ‘Die bronnen brengen helaas niet altijd dezelfde boodschap. Ouders willen het heel graag goed doen en het beste voor hun kindje. Die hoge verwachtingen, gecombineerd met een overvloed aan informatie, kunnen het juist ingewikkeld maken. Daarom moeten we met elkaar zorgen voor een eenduidige boodschap.’

Wat weten we over wiegendood?

Hoewel de precieze oorzaak niet bekend is, zijn er aanwijzingen dat het wekmechanisme van een baby een rol speelt. ‘Een kindje wordt normaal gesproken wakker wanneer het onvoldoende zuurstof krijgt. Bij baby’s die onder het beeld van wiegendood overlijden, lijkt dat mechanisme niet goed te functioneren.’ Daarom is het belangrijk situaties te voorkomen waarin een baby mogelijk minder zuurstof krijgt, bijvoorbeeld door zachte materialen of beddengoed rond het gezicht. ‘Je weet niet bij welke baby dat wekmechanisme mogelijk hapert. Daarom wil je voor álle baby’s voorkomen dat zo’n risicovolle situatie ontstaat.’

Rugligging blijft de basis

Het belangrijkste slaapadvies is nog altijd: leg een baby op de rug. Sinds de jaren tachtig wordt rugligging geadviseerd en die verandering heeft geleid tot een sterke daling van het aantal gevallen van wiegendood. Toch hoort Cotterink nog regelmatig: ‘Wij sliepen vroeger toch ook op onze buik? Ook de uitspraak “mijn baby is nu eenmaal een buikslaper” komt voorbij. Een kind wordt niet geboren als buikslaper. Ik begrijp heel goed dat ouders die nauwelijks slapen op een gegeven moment alles proberen. Maar zolang een baby nog niet zelf heen én terug kan rollen, blijft het advies om hem of haar op de rug te leggen.’ Kan een baby zelfstandig van rug naar buik én weer terugrollen, dan mag het kind zelf de slaaphouding bepalen.

Welke rol speelt de babymarkt?

Voor fabrikanten, distributeurs en retailers ziet Cotterink een belangrijke verantwoordelijkheid. Veel producten worden met goede intenties ontwikkeld om comfort te bieden of een probleem op te lossen. Toch kan daarmee juist een nieuw risico ontstaan. Een voorbeeld zijn zachte bedranden en gewatteerde wiegjes. ‘Voor een zwangere die de babykamer inricht, ziet zoiets er aantrekkelijk en knus uit. Maar zachte materialen kunnen een risico vormen wanneer een baby er met het gezicht tegenaan komt. Bovendien dient zo’n zachte rand geen noodzakelijk doel.’ Ouders bevinden zich volgens haar in een kwetsbare positie. ‘Er gaat een compleet nieuwe wereld voor ze open en ze hebben niet altijd voldoende kennis om in te schatten wat verstandig is om aan te schaffen. Als branche heb je daarom een verantwoordelijkheid.’

Is innovatie altijd vooruitgang?

Cotterink ziet regelmatig innovaties waarbij ze vraagtekens zet. Bijvoorbeeld grote zachte knuffels die door beweging of aanraking een baby tot rust moeten brengen of apparaten die een bedje of kinderwagen continu laten schommelen. ‘Dan denk ik soms: is dit echt helpend? Een grote zachte knuffel hoort sowieso niet bij een baby in bed. Maar ook bij producten die continu bewegen kun je je afvragen of je een kind daaraan wilt laten wennen.’ Een baby kan het prettig vinden om in slaap gewiegd te worden, maar als beweging noodzakelijk wordt om te slapen, kan dat later problemen opleveren. ‘We horen bijvoorbeeld vanuit de kinderopvang dat kinderen moeilijk kunnen slapen omdat ze gewend zijn altijd bewegend in slaap te vallen. Voor bijna ieder probleem wordt iets bedacht, maar soms creëer je daarmee nieuwe problemen en risico’s.’

Combinatieproducten vragen extra aandacht

Ook de groei van multifunctionele producten verdient volgens Cotterink aandacht. Vanuit duurzaamheid is langer en veelzijdiger gebruik aantrekkelijk, maar verschillende toepassingen kunnen andere veiligheidseisen hebben. Ze noemt een kinderwagenbak die met een standaard ook als wieg in huis gebruikt kan worden. ‘Een kinderwagenbak is in eerste instantie bedoeld voor gebruik buiten tijdens het wandelen, waarbij een ouder aanwezig is. Voor een baby die in huis zonder toezicht in een wieg slaapt, gelden andere uitgangspunten. Bij combinatieproducten moet je daarom goed kijken of het product voor iedere toepassing daadwerkelijk geschikt is.’ Voor veel babyproducten bestaan veiligheidsnormen, maar nieuwe producten passen niet altijd duidelijk binnen één categorie. ‘Dan krijg je de vraag: waar valt dit product precies onder? Welke veiligheidseisen zijn van toepassing op dit product?’

‘Een kind wordt niet geboren als buikslaper’

Samen slapen of co-sleeper?

Over co-sleeping bestaat nog regelmatig verwarring. Een co-sleeper of aanschuifbedje betekent dat de baby in een eigen bedje naast de ouders slaapt. Dat is iets anders dan samen slapen op hetzelfde matras. ‘Het is aan ouders zelf welke keuzes ze maken, maar het is belangrijk dat zij de voor- en nadelen kennen en op basis van de juiste informatie een weloverwogen keuze kunnen maken.’ Samen slapen in één bed verhoogt vooral in de eerste vier maanden het risico op wiegendood. Voor kwetsbare baby’s geldt dit verhoogde risico langer, tot zes maanden. Een co-sleeper kan een goede tussenoplossing zijn: de baby ligt dichtbij, maar heeft een eigen slaapoppervlak.’

EENDUIDIGE BOODSCHAP

Van 21 tot en met 25 september vindt de Week van Veilig Slapen plaats. VeiligheidNL organiseert de week samen met partners om professionals en ouders betrouwbare informatie te geven over veilig slapen en het voorkomen van wiegendood. Ook social media en AI worden steeds belangrijker in de voorlichting. ‘Met de opkomst van AI liggen daar nieuwe uitdagingen. Informatie uit allerlei bronnen wordt bij elkaar gebracht, terwijl je niet altijd weet of iets afkomstig is van een officiële instantie of van iemand die vanuit persoonlijke ervaring schrijft.’ 

Daarom blijft eenduidige voorlichting volgens Cotterink essentieel. Ook de babymarkt kan daarin een belangrijke rol spelen. Retailers spreken ouders immers precies op het moment dat zij keuzes maken over een bedje, matras, slaapzak en andere slaapproducten. ‘Ouders willen het beste voor hun kindje. Het is aan ons om ervoor te zorgen dat zij op basis van de juiste informatie veilige keuzes kunnen maken.’

‘Voor bijna ieder probleem wordt iets bedacht, maar soms creëer je daarmee nieuwe problemen en risico’s.’

Wanneer in een slaapzak?

Een veelgestelde vraag is vanaf wanneer een baby in een slaapzak kan slapen. Bij een pasgeborene kan het bedje nog veilig laag worden opgemaakt. Zodra een baby beweeglijk wordt, vaak rond zes weken, is een goed passende slaapzak de veiligste keuze. ‘Vanaf het moment dat een kindje gaat verschuiven en bewegen in bed, is alleen een goed passende slaapzak het meest veilig. Extra beddengoed is dan niet nodig.’

Beelden: iStock.com/golubovy
Meer thema artikelen